„I. Dwór petersburski wobec Polski po 3 maja 1791 roku
W kilka dni po uchwaleniu Ustawy Rządowej Stanisław August pisał do posła polskiego w Paryżu „Jeszcze tu nie wiemy, jak nasza rewolucja jest wzięta w Wiedniu, Berlinie i Petersburgu, lecz po minie i zachowaniu się Bułhakowa można suponować, że Moskwa nam nie wypowie wojny za rewolucję, jak nie wypowiedziała przed laty 19 królowi szwedzkiemu"33.
W tym momencie król dobrze zgadywał intencje dworu petersburskiego. Bezpośrednio po otrzymaniu wiadomości o uchwaleniu w Warszawie dnia 3 maja 1791 roku nowej konstytucji Katarzyna II nie podjęła żadnej decyzji w tej sprawie, a przez następnych kilka miesięcy — mimo swojej w zasadzie negatywnej oceny wydarzeń w Polsce — nie była bynajmniej zdecydowana na obalenie siłą nowego ustroju Rzeczypospolitej.
Dochodzimy tutaj do kwestii, która dla naszego tematu ma znaczenie zasadnicze kiedy zapadła w Petersburgu realna decyzja interwencji zbrojnej w Polsce, która musiała nieuchronnie doprowadzić do nowego rozbioru
Do roku 1960 sprawa ta nie była przez nikogo badana źródłowo. Żaden z historyków nie poświęcił temu zagadnieniu poważniejszego opracowania. Władysław Smoleński w swoim wysoko cenionym, ale opartym w rzeczy samej na nikłym zasobie źródeł dziele pt. Ostatni rok Sejmu Wielkiego (Kraków 1896) ledwo dotknął tego zasadniczego zagadnienia, korzystając głównie z opracowań rosyjskich. Stąd wytworzyła się w naszej historiografii sytuacja szczególna na temat zagadnienia, którego źródłowo nikt nie zbadał, powstała swoista jednomyślność poglądów. Uznano powszechnie tezę, że dwór petersburski natychmiast po otrzymaniu wiadomości o uchwaleniu Konstytucji 3 Maja podjął decyzję zbrojnej interwencji w Polsce, całkowicie odrzucając ewen“(11)